Clip hướng dẫn cha mẹ và cán bộ y tế dạy trẻ kỹ năng giải quyết tình huống:

Theo dõi sự tiến bộ của trẻ
Mức độ cao hơn về giải quyết tình huống có thể dạy qua các tình huống của chơi giả vờ, như các tình huống sau:

  • Chơi ô tô: ô tô hết xăng, xe ô tô bị bẩn, hoặc hai ô tô gặp tai nạn
  • Chơi nấu ăn: mẹ bị bỏng khi nấu bếp, bị đứt tay khi cắt hoa quả
  • Chơi bác sỹ: bệnh nhân ốm

Để dạy các mục tiêu này, bố mẹ có thể tạo các tình huống “có vấn đề”, chờ đợi phản ứng của trẻ. Nếu trẻ tự đưa ra được hướng giải quyết thì ghi nhận, khen ngợi, nếu không thì tăng gợi ý như làm mẫu, đưa ra các lựa chọn, hoặc cầm tay chỉ việc. Nhưng cần giảm nhắc để trẻ chủ động làm được.

Một cách khác để dạy con giải quyết tình huống, là thông qua đọc sách và kể chuyện, hoặc đóng kịch. Nương theo sở thích của con để thu hút sự tham gia của con tốt hơn. Chẳng hạn, trong câu chuyện “Bi-nô và chú gấu bông” này, có tình huống gấu bông bị lạc. Bố mẹ có thể thảo luận cho con “nếu gấu bông của con bị lạc thì mình làm gì nhỉ?”. “Làm sao để tìm được gấu bông?”, “à, mình có thể nhờ bố mẹ hoặc các cô”, v.v.

Tài liệu “dạy con tư duy – xử lý tình huống thông qua hoạt động thực hành” có các tình huống bằng tranh ảnh và các giải pháp khác nhau để gợi ý cho con. Những hỗ trợ trực quan này là các gợi ý phù hợp cho trẻ tự kỷ để trẻ học.

Dần dần, giúp trẻ hiểu được trình tự để giải quyết các vấn đề thực tế:

  • Tìm ra được vấn đề trẻ đang gặp phải
  • Đưa ra được các cách giải quyết
  • Phân tích để biết ưu nhược điểm các cách giải quyết
  • Lựa chọn một giải pháp để thực hiện
  • Đánh giá đã giải quyết được vấn đề chưa, nếu chưa, kiên trì thử phương án khác
  • Mức cao hơn nữa là phòng ngừa để các vấn đề không tiếp tục xảy ra trong tương lai

Với mỗi giải pháp, bố mẹ nên phân tích ở mức độ nghe hiểu của con về ưu nhược điểm để con chọn lựa. Để thực hiện được, con cần khả năng tập trung, nghe hiểu và đưa ra lựa chọn. Những kỹ năng này đều có phần bài tập mẫu trên trang A365.

Dần dần giảm hỗ trợ để con tự giải quyết được các tình huống/vấn đề. Để tạo được nhiều cơ hội cho con học giải quyết vấn đề trong tự nhiên, bố mẹ nên lồng vào các hoạt động thường ngày để con có thể được học mọi lúc mọi nơi.

Mức độ cao hơn là giải quyết các tình huống xã hội, như xích mích với bạn bè, cần thêm các kỹ năng về điều tiết cảm xúc, đặt mình vào hoàn cảnh người khác (thuyêt tâm trí) để trẻ hiểu và cảm thông, có lựa chọn phù hợp với hoàn cảnh và phù hợp với tất cả mọi người.

Tài liệu tham khảo:

Bài tập xử lý tình huống, sách của tủ sách Mr. Bean phân phối

Granpeesheh, D., Tarbox, J., Najdowski, A. C., & Kornack, J. (2014).Evidence-based treatment for children with autism: the CARD model. Elsevier.