Clip hướng dẫn cha mẹ và cán bộ y tế dạy trẻ giao tiêp mắt:

Theo dõi sự tiến bộ của trẻ

1. Tại sao giao tiếp mắt quan trọng?

Như đã phân tích ở bài Giao tiếp mắt 1 (xem tại đây), giao tiếp mắt là một kênh giao tiếp vô cùng quan trọng. Ở trẻ nhỏ, việc thích thú nhìn lên ánh mắt nói riêng và khuôn mặt nói chung sẽ giúp trẻ học được điệu bộ cảm xúc của khuôn mặt, và học cách bắt chước khẩu hình để bật âm, rồi tập nói.

Khi trẻ lớn hơn, giao tiếp mắt sẽ giúp trẻ dò xét được thông tin, hiểu thái độ, cảm xúc của những người trẻ giao tiếp. Nếu trẻ tự kỷ không được dạy giao tiếp mắt, trẻ  sẽ gặp nhiều khó khăn trong các mối quan hệ xã hội. Trẻ có thể chỉ chăm chăm nói về chủ đề yêu thích của mình, mà không để ý rằng người nghe có hiểu, có hào hứng hay thậm chí là khó khị với nội dung cuộc hội thoại để có thể điều chỉnh kịp thời.

2. Gợi ý dạy giao tiếp mắt

Nếu như trẻ thường hình thành giao tiếp mắt một cách dễ dàng tự nhiên thì với trẻ tự kỷ, cần thiết kế các tình huống mà trẻ cần có giao tiếp mắt để chia sẻ cảm xúc, dò xét thái độ, và tìm kiếm thông tin từ ánh mắt người khác. Các tình huống này nên được thiết kế nương theo sở thích của trẻ, để trẻ có các động lực tự nhiên, và chủ động tìm kiếm giao tiếp mắt. Kết hợp với các gợi ý trong bài Giao tiếp mắt 1 (xem tại đây), như đưa vật ngang mắt, mỉm cười và đưa những thứ trẻ yêu cầu khi có giao tiếp mắt với bạn để khuyến khích giao tiếp mắt cùng con, một số gợi ý sau có thể có ích:

  • Tạo các tình huống bất ngờ để trẻ quan sát tình huống và người mà trẻ đang tương tác cùng và chờ đợi giao tiếp mắt từ trẻ (đội một thứ ngốc nghếch lên đầu, tạo tình huống sai, thay vì đếm 1,2…3, có thể đếm 1, 2…4; tạo tình huống khó khăn để trẻ cần dùng giao tiếp mắt để xin trợ giúp, v.v.)
  • Tạo tình huống để trẻ khoe thành quả, chia sẻ cảm xúc với những đồ chơi thích thú

Để khiến trẻ thích thú với giao tiếp mắt, thì các trò chơi với giao tiếp mắt để khiến trẻ tự tìm ánh mắt vì tò mò và cũng là một giải pháp hữu hiệu. Chẳng hạn:

  • Trò chơi tập tầm vông để tìm đồ vật con thích: con cần nhìn vào mắt bạn để đoán bên tay nào có đồ vật đó
  • Trò chơi nhìn theo ánh mắt để tìm đồ vật thất lạc trong phòng, v.v.

Bằng cách làm này, trẻ sẽ dễ khái quát hóa cách dùng giao tiếp mắt với bạn bè và những người khác trẻ gặp. Ngược lại, nếu giao tiếp mắt được dạy bằng cách liên xoay đầu trẻ, ép trẻ nhìn, thì khi không còn sự nhắc nhở này ở môi trường tự nhiên (chẳng hạn như chơi với bạn, gặp người khác trong cộng đồng, v.v.) trẻ sẽ không duy trì được giao tiếp mắt những người này ít khi nhắc hoặc ép quay đầu trẻ.

Với các trẻ lớn hơn và có khả năng nghe hiểu tốt, có thể giải thích qua các câu chuyện hoặc các phép tắc xã giao rằng giao tiếp mắt thể hiện con đang chú ý tới cuộc trò chuyện, thể hiện sự tôn trọng và lịch sự với người khác.

Tài liệu tham khảo:

Carbone, V. J., O’Brien, L., Sweeney-Kerwin, E. J., & Albert, K. M. (2013). Teaching eye contact to children with autism: A conceptual analysis and single case study. Education and Treatment of Children36(2), 139-159.

Doherty-Sneddon, G., Riby, D. M., & Whittle, L. (2012). Gaze aversion as a cognitive load management strategy in autism spectrum disorder and Williams syndrome. Journal of Child Psychology and Psychiatry, and Allied Disciplines,53(4), 420–430. http://doi.org/10.1111/j.1469-7610.2011.02481.x

Granpeesheh, D., Tarbox, J., Najdowski, A. C., & Kornack, J. (2014). Evidence-based treatment for children with autism: the CARD model. Elsevier.

Koegel, R. L., & Kern Koegel, L. (2006). Pivotal Response Treatments for Autism: Communication, Social, and Academic Development. Brookes Publishing Company. PO Box 10624, Baltimore, MD 21285.

Nguồn ảnh từ internet: https://www.cdc.gov/ncbddd/actearly/milestones/photolibrary/2months.html